Recenzja książki – Farma Lalek Cykl: Jakub Mortka (tom 2)

W Farmie lalek Wojciech Chmielarz wysyła komisarza Jakuba Mortkę na przymusowy „program wspólpracy” – tym razem do małego karkonoskiego miasteczka, gdzie życie toczy się powoli, nikt się nigdzie nie spieszy, a lokalna policja działa raczej siłą rozpędu niż profesjonalizmu. Mortka ma przeczekać i odpokutować po śledztwie z Podpalacza. Tyle że spokój kończy się szybciej niż poranna kawa – znika dziewczynka, a zaraz potem pojawiają się zwłoki czterech kobiet zakopanych w opuszczonej kopalni. I znowu: miało być wakacyjnie, wyszło jak zawsze.

Chmielarz robi to, co potrafi dobrze – powoli, warstwa po warstwie, odkrywa kolejne tropy, dokłada podejrzanych, buduje napięcie. Bardzo sprawnie zrzuca nasze podejrzenia z jednej postaci na drugą – kiedy już jesteśmy przekonani, że „to ten”, na scenę wchodzi ktoś inny z równie mocnym motywem. Efekt? Czyta się to z przyjemnym zgrzytem w głowie: „no dobra, to kto w końcu?” To naprawdę solidnie poprowadzona gra z czytelnikiem, bez przesady, ale z dobrze wyważoną dynamiką.

Chmielarz trafnie oddaje klimat dusznej prowincji, gdzie każdy zna każdego, ale nikt nic nie powie. To nie są pocztówkowe Karkonosze, tylko Polska z problemami: przemocą domową zamiataną pod dywan, układami, których nikt nie chce ruszać, i nieufnością wobec obcych. Bardzo dobrze wypada też wątek społeczności romskiej – wpleciony naturalnie. Chmielarz pokazuje Romów jako społeczność hermetyczną, zamkniętą, ale też honorową i zwartą. Nie ma tu egzotyki ani upraszczania – są napięcia, nieufność, ale i lojalność wobec swoich. To rzadki przypadek, gdy w polskim kryminale ta tematyka nie jest tylko tłem, ale realnie buduje kontekst i pogłębia historię. Obok klasycznego śledztwa, pojawia się też wątek handlu kobietami – brutalny, bez zbędnych ozdobników.

Sama intryga trzyma poziom do końca – i tu warto podkreślić: zakończenie wypada znacznie lepiej niż w Podpalaczu. Ma siłę, logikę i daje to satysfakcjonujące „no przecież!”. Jedyny zarzut – zbyt szybkie przejście do finału. Przez długi czas sprawca pozostaje w cieniu, śledztwo mozolnie się toczy, aż tu nagle – bach – ktoś ni z gruchy, ni z pietruchy mówi: „tak, to ja”. Trochę za szybko, trochę bez przygotowania – przez co napięcie, które Chmielarz tak misternie budował, lekko się rozchodzi. Ale sam finał broni się na tyle, że ten zgrzyt nie psuje całości.

Farma lalek to mocny, dojrzały kryminał z dobrze zarysowaną intrygą, realistycznym tłem społecznym i bohaterem, który mimo wad wciąż trzyma poziom. Nie jest to książka, która zmienia reguły gry, ale z pewnością potwierdza, że Chmielarz to jeden z tych autorów, którzy wiedzą, co robią. I robią to dobrze.